Dieta bezmleczna – co można jeść i dla kogo będzie odpowiednia?

Czym jest dieta bezmleczna?

Dieta bezmleczna wiąże się z całkowitą eliminacją mleka ssaków i wszystkich jego przetworów (jogurtów naturalnych, zsiadłego mleka, kefiru, maślanki, twarogów, serków wiejskich, serków homogenizowanych, serów żółtych, mozzarelli). Dotyczy to mleka krowiego, koziego i owczego. 

Obejmuje także wykluczenie wszystkich składników pochodzenia mlecznego, które wykorzystywane są w produkcji żywności (m.in. białek mleka, serwatki, mleka w proszku). Przestrzeganie zaleceń diety bez nabiału wymaga uważnego czytania etykiet, bo te składniki (poza obecnością w oczywistych produktach) pojawiają się w pieczywie, wędlinach, słodyczach i gotowych sosach.

Czym różni się dieta bezmleczna od diety bez laktozy? 

Nie można utożsamiać diety bez nabiału z dietą bez laktozy. Osoby, które są zmuszone przestrzegać jednych bądź drugich zasad, doskonale znają różnicę – niedoprecyzowanie zaleceń może wiązać się z dużym dyskomfortem. Jednak zacznijmy od początku. 

Dieta bezlaktozowa ogranicza wyłącznie laktozę – cukier mleczny. Produkty „bez laktozy” nadal zawierają białka mleka. Sprawdzają się przy nietolerancji laktozy, nie sprawdzają się przy uczuleniu na nabiał (alergii na białka mleka krowiego). 

• Produkty mleczne bez laktozy powstają po dodaniu do nich enzymu laktazy, który rozkłada laktozę (czyli robi to, czego organizm nie jest w stanie zrobić samodzielnie – stąd objawy żołądkowo-jelitowe). Skład białkowy pozostaje jednak taki sam, więc ryzyko alergiczne nie maleje.

Dieta bezmleczna jest bardziej „uniwersalna” dla obu tych przypadków. I tak: 

• dieta pudełkowa Bez Nabiału będzie odpowiednia dla osób z alergią na białka mleka i tak samo dla osób z nietolerancją laktozy; 
• dieta bezlaktozowa będzie wskazana tylko dla osób z jej nietolerancją, a u osób wrażliwych na inne składniki produktów mlecznych wciąż będzie powodować objawy. 

Kiedy warto wprowadzić przepisy diety bezmlecznej do codziennego menu? 

Temat tego, czy nabiał jest zdrowy, ma dwie strony medalu. 

• Będzie dla osób, które nie mają żadnych dolegliwości po jego spożyciu (przy założeniu wybierania chudych produktów i kontrolowanych ilości tych wysokotłuszczowych). 
• Nie będzie dla osób, u których jego spożycie wiąże się z zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi lub reakcją alergiczną. 

Dieta bezmleczna – co jeść i jakich zasad przestrzegać?

Na diecie bezmlecznej najważniejsze jest: 

• wykluczenie białek mleka (może dotyczyć także śladowych ilości, w zależności od stopnia wrażliwości);
• czytanie etykiet (szukaj słów – mleko, serwatka, masło, kazeina, kazeinian sodu/wapnia/potasu, mleko w proszku, laktoalbumina). Wyjątki, które z nazwy wydają się mleczne, ale są bezpieczne to kwas mlekowy i mleczany, masło kakaowe (nie zawierają białek mleka);
• unikanie zakażeń krzyżowych – podczas jedzenia w restauracjach (zawsze dopytaj obsługę) lub we własnej kuchni, kiedy inni domownicy nie przestrzegają zasad diety bezmlecznej (warto mieć wtedy osobne sztućce i deski do krojenia). 

Jak wygląda bezmleczne gotowanie?

Jakie produkty diety bezmlecznej mogą wchodzić w skład codziennej diety? 

• Zamienniki nabiału – napoje i przetwory roślinne wzbogacane w wapń i witaminę D. 
• Źródła białka – mięso, ryby, jaja, rośliny strączkowe i ich przetwory (tofu, tempeh), orzechy i pestki.
• Węglowodany – ryż, kasze, płatki zbożowe, makaron bez dodatków mlecznych, pieczywo bez serwatki i mleka w składzie, ziemniaki z wody. 
• Tłuszcze – oliwa, olej rzepakowy, olej lniany, awokado, tłuste ryby morskie, oliwki, orzechy, nasiona i pestki. 

Aby uzupełnić wapń w tygodniowym jadłospisie diety bezmlecznej (to właśnie na niedobory tego składnika jesteśmy najbardziej narażeni przy wykluczeniu nabiału), warto pamiętać o: 

• piciu wody wysokozmineralizowanej (z zawartością jonów wapnia minimum 200 mg/l);
• wybieraniu fortyfikowanych zamienników nabiału (nie każdy jogurt czy napój roślinny będzie bogaty w wapń – informacje na ten temat znajdziesz na etykiecie); 
• małych rybach, które jemy razem z ośćmi (m.in. sardynki, szprotki);
• orzechach, nasionach i pestkach – najlepszymi źródłami wapnia są mak, sezam (tahini) i migdały;
• strączkach i ich przetworach – szczególnie soi (tofu) i białej fasoli, 
• niektórych warzywach – jarmużu czy brokułach. 

Bibliografia 

1. Domaradzki, M., & Korpal, W. (2017). Diety eliminacyjne w alergiach pokarmowych. Inżynieria Przetwórstwa Spożywczego, 1(4), 21.
2. Mielnicka, S. (2020). Diety eliminacyjne w terapii wybranych schorzeń. Journal of NutriLife, 4.
3. Szaniawska, J., & Nowak, J. (2023, March). Nietolerancja laktozy–żywieniowe ryzyko niedoboru wapnia?. In Family Medicine Forum/Forum Medycyny Rodzinnej, 17( 2).
4. Krauze, A. (2015). Alergia na białko mleka krowiego–postacie kliniczne. Alergia Astma Immunologia, 20(1), 12-16.